نوروفیدبک

شانزده راهکار برای کنار آمدن با کودک بیش فعال

شانزده راهکار کنار آمدن با کودک بیش فعال- مرکز روانشناسی و نوروفیدبک سایبر شانزده راهکار کنار آمدن با کودک بیش فعال- مرکز روانشناسی و نوروفیدبک سایبر

   مترجم: پریسا محمدی؛ امین اسداله پور//

 

علائم اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) در کودکان می تواند والدین آنها را با چالش های فراوانی رو به رو کند. جورج کاپالکا (George Kapalka) دکترای روانشناسی بالینی و آموزشی می گوید: کودکان ADHD اغلب دچار حواسپرتی می شوند، تمرکز بر روی تکالیف برایشان سخت است و به طور کلی زمانی که تکلیفی به آنها داده می شود آشفته و بی توجه به نظر می رسند.

تکانشوری که می تواند سبب ستیزه جویی و بحث و جدل در کودکان شود نیز چالش دیگری پیش روی والدین است. دکتر کاپالکا می گوید:کودکان مبتلا به ADHD به سادگی برآشفته می شوند و در مقابل ناکامی و شکست عکس العمل شدیدی نشان می دهند. آنها نسبت به استرس بسیار حساس هستند و به سرعت واکنش جنگ و گریز از خود نشان می دهند و این مسأله می تواند مشکلاتی در زمینه ی اعمال قانون در منزل برای والدین ایجاد کند. گاهی اوقات والدین این کودکان نمی دانند که چگونه بدون وارد آوردن فشار و اعمال زور قوانین و قواعد را به اجرا بگذارند.

دکتر لوسی جو پالادینو (Lucy Jo Palladino)، روانشناس بالینی می گوید :کودکان ADHD می دانند که باید چکار کنند اما کاری را که بلدند انجام نمی دهند. در نتیجه والدین آنها نمی دانند کی باید صبور باشند و چه موقع جدی برخورد کنند. علاوه بر این برای والدین بسیار سخت است که هم باور خود را به توانایی های فرزندشان حفظ کنند و هم در عین حال از او در مقابل مشکلات ناشی از ADHD محافظت کنند. به عنوان پدر یا مادر کودک ADHD ممکن است از خود بپرسید کودکتان نیازمند چه اندازه سازش و مراعات است و نگران باشید که مبادا رفتارهای ویژه شما با او سبب می شود فرزندتان نسبت به توانایی های خود تردید پیدا کند و به شما وابسته گردد.

خوشبختانه با وجود چالش های دشواری که در مسیر پرورش و تربیت کودک بیش فعال وجود دارد، راهبردها و راهکارهای مؤثری نیز در این زمینه مطرح شده اند که در ادامه مطلب 16 مورد از آنها را با هم مرور می کنیم:

 

1.آرامبمانید

 

نوروفیدبک

روانشناسان معتقدند آرام بودن والدین امری بسیار مهم در تربیت فرزندان بیش فعال است. کاپالکا می گوید :"زمانی که یک والد کنترل خود را از دست می دهد و خشمگین و برآشفته می شود، عصبانیت کودک نیز شدت پیدا می کند و این نوع از تعامل بدون شک غیر مولد ، بی حاصل و حتی تخریب کننده و مضر است."  بنابراین اگر در مقابل رفتارهای فرزند بیش فعال خود واکنش پذیر و کم تحمل هستید بیشتر به عکس العمل های خودتان و نتیجه آنها توجه کنید.

جروبحث کردن با فرزندانتان شما را به جایی نمی رساند.  برای مثال زمان انجام تکالیف مدرسه را درنظر بگیرید، فعالیتی که به اندازه یک مسابقه ی طناب کشی در آن با فرزندتان کشمکش دارید جروبحث کردن در هنگام انجام تکالیف فقط زمان آن را طولانی تر می کند و ذهن فرزندتان را از تمرکز روی تکالیف منحرف می نماید. به جای جروبحث کردن خود را از این کشمکش بیرون بکشید و سعی کنید با او درگیر نشوید.

پالادینو پیشنهاد می کند که در چنین مواقعی به فرزند خود بگویید :"درک می کنم که این کار برای تو خوشایند نیست و از آن لذت نمی بری." سپس به آرامی و با محبت دستتان را روی شانه او بگذارید و با سکوت انتظارات مثبت خود را به او منتقل کنید.

او همچنین اشاره می کند که گفتن جملاتی مانند "اینقدر غر نزن! به خاطر هیچ و پوچ داری وقت تلف می کنی!" به کودک بیش فعال اشتباهی است که والدین ممکن است در مقابل کودک خود مرتکب شوند.

 

2.برای رفتارهای خود حد و مرز قرار دهید

سعی کنید همیشه به خاطر داشته باشید که هرچه شما بیشتر کارهای قرزندتان را انجام دهید او کمتر یاد میگیرد مستقل باشد و کارهای خودش را انجام دهد. پالادینو می گوید نکته کلیدی این است که بتوانید فرزندتان را حمایت کنید اما به جای او زندگی نکنید. نگرانی و حمایت بیش از حد مانند آن است که به جای کمک به یک نفر در رانندگی، خودمان هم در صندلی راننده بنشینیم!

به عنوان مثال زمان انجام تکالیف مدرسه در خانه را در نظر بگیرید. شما مثلا می توانید از او بپرسید که آیا برای حل مسأله های تقسیم ریاضی بازهم کاغذهایی می خواهد که رویشان جاهای خالی با خط و مربع مشخص شده اند؟ این سؤال می تواند به فرزندتان در حل تکالیفش کمک کرده و به او نشان دهد که شما مراقب کارهایش هستید و او را حمایت می کنید. اما از سوی دیگر گرفتن مداد از دست کودکتان و گفتن اینکه با هم روی آن مسأله های ریاضی کار می کنیم می تواند مشکل ساز شود.

اگر هنوز هم احساس می کنید باید از نزدیک به کارهای فرزندتان نظارت داشته باشید، کنار او بنشینید اما به کارهای خودتان مشغول باشید، مثلاً کتاب بخوانید و یا به حساب هایتان رسیدگی کنید.

 

3.بدوناعمالفشارچهارچوبتعیینکنید

 

نوروفیدبک

تعیین چهارچوب عبارتست از تهیه جدول های ستاره دار برای کودکان کوچکتر و تقویم و دفترچه های برنامه ریزی برای کودکان سنین مدرسه. علاوه بر این می بایست برای انجام تکالیف و امور روزمره فرزندتان قوانین واضح و مشخص و منطقی وضع کنید، علی الخصوص در مورد زمان رفتن به رختخواب. کاپالکا متذکر می شود که داشتن چهارچوب و قاعده ی مشخص سبب کاهش آشفتگی ، بی نظمی و حواسپرتی می گردد. بعنوان مثال وی پیشنهاد می کند که ساعت خاص و ثابتی را برای انجام تکالیف مدرسه مشخص کنید و امتیازات ویژه ای (مانند بازی کامپیوتری، دیدن تلویزیون و ...) را تنها پس از انجام موفقیت آمیز تکالیف به او بدهید. به علاوه درصورت امکان می توانید با معلم فرزندتان صحبت کنید و از او بخواهید روند ثابتی را برای تکالیف منزل او در نظر بگیرد.

همانگونه که پیشتر هم گفته شد بهترین روش آن است که چهارچوب ها و قواعد مزبور بدون اعمال زور و فشار اجرا شوند. برای اینکه قوانین مورد نظر خود را بدون اعمال زور و فشار به اجرا بگذارید از تهدید و تنبیه کردن بپرهیزید، از فرزندتان انتظارات غیرمنطقی نداشته باشید و از برخوردهایی که در فرزندتان خصومت، ترس و یا احساسات شدید ایجاد می کند خودداری نمایید.

 

 4.بهفرزندتانفرصتانتخابهایعاقلانهودرستبدهید

برای آموختن مهارت "کنترل خود" به کودکان، والدین می بایست موقعیت های بسیاری برای فرزندانشان فراهم کنند که در آنها کودک با گزینه های مختلفی رو به رو باشد و به تدریج یاد بگیرد که بهترین پاسخ را انتخاب کند.

پالادینو در این زمینه استفاده از تکنیک "انتخاب سازمان یافته" را پیشنهاد می کند. در این تکنیک به کودک خود دو انتخاب می دهید که او را به سمت درست راهنمایی می کنند. برای مثال والدین می توانند بپرسند :" حالا می خواهی تمرین های درس ریاضیت را انجام دهی یا درس علوم؟ " و یا " قبل از اینکه برویم اتاقت باید مرتب شود. می خواهی از لباس های روی تخت شروع کنی یا اول روی میزت را مرتب می کنی؟"

 

5.برایقانونشکنیعواقبمعقولومنطقیدرنظربگیرید

پالادینو پیشنهاد می کند که برای شروع از فرزندتان بپرسید فکر می کند برای شکستن یک قانون چه عواقبی باید وجود داشته باشد؟ این کار می تواند به کودکان کمک کند به چیزی متعهد باشند که خودشان در شکل گیری آن نقش داشته اند و آن را متعلق به خود می بینند.

علاوه بر این خود شما نیز پیامدهایی برای قانون شکنی وضع کرده و به شکلی با ثبات و منظم برای رفتارهای مثبت پیامدهای مثبت و برای رفتارهای منفی پیامدهای منفی به فرزندتان ارائه دهید. فرزندتان اینگونه یاد می گیرد که برای رفتار های خوب او تشویق و برای رفتارهای منفی اش عواقب منفی وجود دارد.

 

6.انتظارقانونشکنیراداشتهباشیدوآنرابهحسابخصومتکودکباخودتاننگذارید

دکتر پالادینو می گوید بخشی از "شرح وظایف" کودک شما این است که گهگاه قوانین را بشکند و زیر پا بگذارد!! در واقع نباید انتظار داشته باشید یک کودک همیشه قانونمند عمل کند و می بایست همیشه انتظار نافرمانی را از طرف فرزندتان داشته باشید. هنگامی که فرزندتان قانون شکنی می کند همانگونه که پلیس راهنمایی و رانندگی شما را جریمه می کند اورا اصلاح کنید. پلیس هیچ گاه تخلف شما را به حساب مشکلات شخصی یا خصومت شما با خودش نمی گذارد، گله و شکایت نمی کند و بر سر شما فریاد نمی زند که :"باور نمی کنم! دوباره همین کار را کردی؟! چرا با من اینطور رفتار می کنی؟!". شما هم سعی کنید در هنگام تخلف کودکتان مانند یک افسر راهنمایی و رانندگی رفتاری محترمانه و در عین حال با ثبات ، واقعی و به دور از هیجان داشته باشید.

 

7.درمواقعمناسبازفرزندخودحمایتکنید

فرزند شما به دلیل ابتلا به ADHD نیازهای ویژه ای برای سازگاری با محیط و عملکرد مناسب دارد و برطرف نمودن این نیازها مستلزم کمک و حمایت از جانب شما است.  با این حال شما به عنوان یک والد باید کودکتان را تشویق کنید که توانایی های خود را بشناسد و برای ارتقاء آن ها تلاش کند. برقراری تعادل میان حفظ استقلال فرزندتان و برطرف نمودن نیازهای ویژه ی او می تواند دشوار باشد. پالادینو برای کمک به حل این تعارض از یک مثال استفاده می کند : "از حق کودکتان برای داشتن کتاب های گویا به عنوان یک وسیله ی کمک آموزشی دفاع کنید اما در عین حال او را تشویق کرده و از او انتظار داشته باشید که روانخوانی را بیاموزد. برای یاد گرفتن این مهارت هر آنچه که نیاز دارد از جمله معلم خصوصی را برای او فراهم کنید، برایش وقت بگذارید، به او توجه کنید، و از همه مهمتر باور و اطمینان به موفقیت را به او القا کنید. "

 

8.سعی نکنید یک کودک سرسخت را کاملاً ساکت کنید

 

نوروفیدبک

دکتر کاپالکا میگوید یکی از اشتباهات والدین این است که تلاش می کنند یک کودک سرسخت، جسور و خودسر را به کودکی تبدیل کنند که هیچ وقت از بزرگترها سؤالی نمی پرسد و هر چیزی را بدون چون و چرا، به صرف اینکه پدر یا مادرش گفته اند، قبول می کند.

در عوض کاپالکا به والدین پیشنهاد می کند بپذیرند که برخی کودکان اعتراض و حاضرجوابی می کنند. این والدین می بایست حد و مرزی قائل شوند که از یک سو درک کنند فرزندانشان نیاز دارند حداقل به طریقی ناکامی خود را ابراز کنند و از سوی دیگر بتوانند استانداردها و قواعد معقول و منطقی خود را به اجرا گذاشته و پیش ببرند.

 

9.بدانید که فرزند شما عمداً بدرفتاری نمی کند

والدین کودکان مبتلا به ADHD به صورت ناخودآگاه فرض های اشتباهی در مورد علت بدرفتاری کودک خود دارند. اما دکتر کاپالکا می گوید: "در حقیقت کودکان بسیار معطوف به هدف هستند بدین معنی که هر رفتاری را  به امید بدست آوردن چیزی انجام می دهند. این دستاورد معمولاً انجام کار یا داشتن چیزی که به آن علاقه دارند و یا بالعکس، اجتناب از چیزی است که برایشان ناخوشایند است (مثل بیرون گذاشتن زباله، انجام تکالیف مدرسه، رعایت ساعت رفتن به رختخواب و ...)."

بدین ترتیب کودکان ADHD طرح و برنامه و یا قصد و نیتی برای بدرفتاری ندارند و کاری که برای والدین ممکن است ناخوشایند باشد را تنها برای رسیدن به هدف های کودکانه ی خود انجام می دهند.

 

10.پشتکار داشته باشید

کودکان مبتلا به ADHD برای آنکه از نجربیاتشان درس بگیرند ممکن است به تلاش بیشتر و مواجهه مستمر و مداوم با پیامدهای کارشان نیاز داشته باشند. هنگامی که یک تکنیک را برای یک یا دوبار به کار می برید و نتیجه ی مورد نظر را به دست نمی آورید، بدین معنی نیست که آن راهبرد به طور کامل بی فایده است. ممکن است نیاز باشد که همان روش را بارها و بارها به کار ببندید تا بالاخره به نتیجه ای که می خواهید دست پیدا کنید. تکرار و مداومت در برخورد با کودکان مبتلا به ADHD یکی از راهبردهای کلیدی است.

 

11.در هر زمان تنها به یک مشکل بپردازید

تمام مشکلات به یکباره حل نمی شوند! بنابراین مسأله ی مهم این است که والدین به اولویت بندی مشکلات بپپردازند و در هر زمان تعیین کنند مهمترین موضوعی که نیازمند رسیدگی فوری است کدام است. بدین ترتیب می بایست در هر مقطع زمانی تنها بر روی حل یک مشکل تمرکز شود و مسائلی که از اهمیت کمتری برخوردارند موقتاً کنار گذاشته شوند.

 

12.دانش خود را درمورد ADHD و توجه افزایش دهید

آگاهی از نحوه ی تأثیر ADHD بر فرزندتان بسیار ضروری است. شما ممکن است گمان کنید که فرزندتان لجباز است و یا به عمد بدرفتاری می کند، در حالی که همه ی این رفتارها می توانند نشانه ها و علائم ADHD باشند.

علاوه بر این ارتقاء آگاهی والدین در زمینه ی رشد زیستی و روانی کودک و همچنین علل و عوامل بروز ADHD می تواند بسیار مؤثر و مهم باشد. بدین منظور می توانید به کتابهایی که در این زمینه نوشته شده اند و یا به درمانگری که در حوزه ی ADHD تخصص دارد مراجعه نمایید.

بخش دیگری از آموزش مورد نیاز والدین، داشتن اطلاعاتی در مورد توجه و یادگیری در زمان اوج فعالیت و مولد بودن فرزندتان است. سناریوی زیر را در نظر بگیرید: فرزندتان تکالیف مدرسه اش را انجام نمی دهد و شما محکم و جدی به او می گویید که اگر همین حالا سراغ تکالیفش نرود تنبیه می شود. با این حال برخلاف انتظار شما فرزندتان نسبت به تکالیفش بی قیدتر شده و ظاهراً حرف شما تأثیری روی او نداشته است. مشکل کجاست؟! پالادینو می گوید: در چنین مواقعی ممکن است سطح برانگیختگی فرزند شما بیش از اندازه بالا باشد. او عمیقاً از اینکه تکالیفش را انجام دهد می ترسد چرا که پیش بینی می کند نتیجه ی کارش به اندازه کافی خوب نباشد و غلط های املایی، شلخته و کثیف نوشتن، دستخط بد و ... سبب شوند که کار او به اندازه ی همکلاسان و همسالانش مورد قبول واقع نشود. بالا بودن بیش از اندازه برانگیختگی سبب می شود فرزندتان احساس خستگی و دلزدگی پیدا کند. اتفاقی که می افتد آن است که شما با تهدید کردن فرزندتان او را بیش از پیش برانگیخته کرده و عملکردش را پایین تر می آورید. پیشنهاد مناسب در این چنین مواقعی این است که آرام کردن کودک و پایین آوردن سطوح آدرنالین می تواند به تمرکز و توجه بیشتر او کمک کند.

دانستن اینکه فرزندتان در چه زمان هایی بیشترین تمرکز و توجه را دارد به شما کمک می کند که بهترین استفاده را از این شرایط ببرید. راهبردهایی که در این زمینه پیشنهاد می شوند عبارتند از: تقسیم کردن تکالیف درسی به گام های کوچک تر و ساده تر، تنظیم زمان های استراحت کوتاه بین تکلیف ها برای پایین آوردن میزان تنش، قرار دادن زمان تکلیف های خسته کننده و دشوار بینابین تکلیف های جالب و خوشایند و برنامه ریزی تکالیف سخت و آسان به صورت یک در میان، مدیریت میزان برانگیختگی کودک به صورتی که مواد شیمیایی مرتبط با آدرنالین در مغز او جریان با ثبات و بهینه ای پیدا کنند.

 

13.به فرزندتان کمک کنید که نسبت به تغییرات سازگاری پیدا کند

کودکان مبتلا به ADHD در تغییر آمایه ذهنی با مشکل مواجه هستند. تغییر آمایه یکی از عملکردهای مغز است که مستلزم سازگار شدن با تغییر و جابه جا کردن فرآیندهای شناختی ، به خصوص در مواقعی که فرد بر روی یک فعالیت متمرکز شده است می باشد.

پالادینو تأکید می کند که صرف زمان و دادن اطلاعاتی که فرزندتان به منظور سازگاری ذهنی با تغییرات به آن نیاز دارد امری بسیار مهم است. حتی اگر پدر و مادر پر مشغله ای هستید برای آمادگی فرزندتان در مواجهه با تغییرات وقت بگذارید. این تغییرات ممکن است بزرگ (مانند تعطیلات، مهمان ها ، یک پرستار بچه ی جدید) و یا کوچک (مانند متوقف کردن یک فعالیت برای پرداختن به فعالیت بعدی به خصوص وقتی فعالیت بعدی آماده شدن برای رفتن به رختخواب است) باشند.

به عنوان مثال وقتی که از مسافرت برمی گردید، شب قبل برنامه روزانه معمول فرزندتان را برای فردا با او مرور کنید و او را برای بازگشتن به شرایط سابق و گذر از این تغییر از نظر ذهنی آماده نمایید.

 

14.روی نقاط قوت فرزندتان تمرکز کنید

 

نوروفیدبک

به جای گله و شکایت از کارهایی که فرزندتان نمی تواند انجام دهد، به آنچه که قادر به انجامش هست فکر کنید. همواره به خودتان یادآوری کنید که فرزند شما کودکی پرمایه، مبتکر، خلاق و منحصر به فرد است. خودرأیی و سرکشی او که امروز شما را عصبانی می کند، فردا سبب توانمندی و استقلال او در زندگی خواهد شد. او را به شکل یک کارفرما یا وکیل خستگی ناپذیر در آینده ببینید و یا تصور کنید در هر کاری که نسبت به آن شوق و علاقه داشته باشد تا چه اندازه موفق و پرانرژی خواهد بود.

بهترین کاری که به عنوان یک والد می توانید برای فرزندتان انجام دهید، برقراری تعادل و به دست آوردن یک موازنه ی درست است: نیازهای ویژه ی او را نادیده نگیرید و انکار نکنید، اما نگذارید این نیازها فرزند شما را تعریف کنند.

 

15.به خودتان سخت نگیرید !

بزرگ کردن یک کودک با سندرمی که نشانه های آن شامل تکانشوری، لجبازی، خودسری و کمبود مهارت کنترل خود است، می تواند یکی از دشوارترین چالش های هر فردی در زندگی باشد. بنابراین تصدیق کنید که شما با تمام توان تلاش می کنید. احساس شکست نکنید و به خاطر داشته باشید که شما مسبب رفتارهای فرزندتان نیستید و تنها می توانید در وضعیت موجود تغییر ایجاد کنید.

 

16.از اینکه پدر یا مادر هستید لذت ببرید

پرورش و بزرگ کردن کودکان مبتلا به ADHD می تواند کاری ناکام کننده و حتی در بعضی اوقات غیر قابل تحمل به نظر برسد. با این حال نگذارید ADHD لذت پدر یا مادر بودن را از شما بدزدد! هنگامی که یک والد بسیار عصبی و ناامید است برخی راهبردها می تواند سودمند باشد. برای مثال پالادینو پیشنهاد می کند که دستان خود را به صورتی بگیرید که انگار یک نوزاد را در آغوش گرفته اید. سپس سعی کنید به خاطر بیاورید زمانی که فرزندتان تازه به دنیا آمده بود چه حسی داشتید.

اگر بیش از حد از فرزندتان ایراد می گیرید، حلقه یا ساعت مچی خود را در دست دیگر بیاندازید و تا زمانی که یک بازخورد مثبت نسبت به فرزندتان نداده اید و یا او را برای خوب بودنش تشویق نکرده اید حلقه یا ساعت خود را به جای اولیه برنگردانید.

به خاطر داشته باشید فرزندان شما با تمامی استعدادها ، توانایی ها و عشقی که با خود دارند موهبتی هستند که شما به عنوان یک والد از آن بهره مند شده اید.

 

 

 

این مورد را ارزیابی کنید
(3 رای‌ها)

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.